Námsmat
Hver eru viðhorf mín gagnvart námsmati og hvernig vil ég haga námsmati þegar ég kenni mína grein? Er leiðsagnarmat mikilvægt? Hvað segja rannsóknir okkur? Ættu nemendur að koma sjálfir að námsmati? Hvernig? Hvers vegna?
Mín persónlulega upplifun á námsmati innan skólakerfisins er frekar einhæf. Við vorum metin með prófum. Prófin innihéldu nær ávallt ákveðinn fjölda spurninga úr námsefninu sem ætlast var til að við höfðum lagt á minnið. Síðan fengum við vissa prósentu af prófinu metið rétt fyrir hverja spurningu sem við svöruðum rétt. Prósentan fór eftir fjölda spurninga á blaðinu. Því gat maður verið heppinn og óheppinn með próf. Ef spurningarnar voru fáar og hittu beint á efni sem nemandinn hafði sérstaklega tekið eftir varð prófið leikur einn. Ef spurningarnar voru margar var prófið erfiðara og líklegra að sumar spurningarnar yrðu þess eðlis að maður myndi þær illa. Ég man eftir að hafa tekið próf í íslenskri landafræði þar sem spurningarnar á prófinu voru það margar að við fengum 0.05 rétt fyrir hvert atriði. Ég játa að í dag er ég ekki góð í landafræði þar sem öll atriðin sem ég lærði til prófs hurfu úr minninu um það bil viku seinna. Í myndmennt reyndu kennararnir einnig að nota þessa aðferð. Í prófinu teiknuðum við mynd. Við fengum engar leiðbeiningar um hvernig við áttum að teikna myndina og kennarinn mat hana svo. En í dag hef ég ekki hugmynd um það hvernig kennarinn mat myndina. Líklega út frá því sem námskráin sagði að við ættum að vera búin að læra. Smekksatriði spilaði vissulega stórann þátt. Besta leiðin til sigurs var að fylla upp í alla fleti og hafa mörg brosandi andlit á myndinni. Í könnun sem Sólveig Björk Bjarnadóttir gerði á stöðu námsmats í grunnskólum í maí 2008 kemur fram að flestir kennararnir sem tóku þátt í könnuninni töldu að hefðbundin próf skipuðu mikið vægi við skólann eða tæp 90%. (Sólveig Björk Bjarnadóttir 2008: 29)1. Það sem meira er þá höfðu um 70 % þessara kennara sótt námskeið um námsmat á undanförnum 5 árum. (Sólveig Björk Bjarnadóttir 2008: 27)2. Þessi könnun leiðir það í ljós að hlutirnir hafa ekki mikð breyst almennt séð frá því að ég var í skóla. Þessi leið til námsmats ætti að vera orðin löngu úrelt að mínu mati. Hún leiðir til samkeppni nemenda og gerir kennara það mjög erfitt að nálgast námsmatið út frá þörfum hvers og eins nemanda eða út frá greind hvers og eins nemanda. Nemendurnir eru að keppa hver við annann en ekki við sig sjálf út frá eigin getu.(Tomlinson:93)3Þetta verður til þess að námssterku börnin reyna ekki mikið á sig þar sem auðvelt er fyrir þau að halda sig á toppnum og námsveiku börnin upplifa sig lélegust af öllum aftur og aftur.
Í þeirri kennslugrein sem ég mun leggja fyrir mig, myndmennt, þykir mér mikilvægt að námið sé metið jafnt og þétt. Svokallað leiðsagnarmat eða símat. Ingvar Sigurgeirsson lýsir viðhorfi grunnskóla til símats á þann hátt að “Þar var áhersla lögð á að meta frammistöðu nemenda jafnt og þétt, en byggja matið ekki einvörðungu á skyndiprófum eða lokaprófi.”4(Ingvar Sigurgeirsson 1998). Samkvæmt grein Ernu Ingibjargar Pálsdóttur, Að hafa forystu um þróun námsmats, hafa þeir Black og William gert viðamikla rannsókn á áhrif aukins leiðsagnarmats í kennslu. Þær niðurstöður sýna að leiðsagnarmat hafi jákvæð ahrif á námsárangur.5 Mér finnst mikilvægt að nemendur séu sífellt metnir til þess að þeir sjái hvar þeir standi. Þó finnst mér að það verði að meta nemendur út frá sjálfum sér en ekki miðað við nemendahópinn. Þá getur nemandi séð það svart á hvítu ef hann hefur verið að standa sig illa eða vel. Síðan er farið í að finna út hvernig á að bæta laka frammistöðu. Það eru margir þættir sem mér þykir vert að teknir séu til greina í þessu símati. Mér finnst mikilvægt að nemendur meti sinn eigin árangur. Lilja Jónsdóttir nefnir í bók sinni Skapandi skólastarf að “ með því að láta nemendur meta eigin frammistöðu í hópvinnu fær kennarinn skýrari mynd af þeim” (Lilja M Jónsdóttir 1996:54)6 Þetta þykir mér einnig eiga við þegar nemendur eru að vinna einstaklingsvinnu. Matsblöð sem nemandinn fyllir út og skilar til kennara er góð leið til þess að fá nemendur til að meta sig sjálf. Einnig verður að sjá til þess að nemendur sýni alvöru þegar þeir eru að meta sig en gefi sér ekki toppeinkunn á þess að hika. Jafningjamat, hrós jafnt og gagnrýni, eru líka nauðsynleg til námsmats og eins hegðun nemandans í tímum og virðing hans fyrir því námi sem á sér stað innan tímans. Heimanámið á jafnframt sinn þátt í sanngjörnu námsmati jafnt og þáttaka nemandans í því sem fer fram innan kennslustundarinnar. Í grein sinni, Þróunn einstaklingsmiðaðs náms í grunnskólum Reykjavíkur, lýsir Anna Kristín Sigurðardóttir einstaklingsmiðuðu námsmati .
“Mestu er um vert að kennarar beiti fjölbreyttum aðferðum við námsmat og nýti niðurstöður við áætlanagerð og markmiðssetningu, þar með talið einstaklingsbundið símat sem tengist markmiðum hvers nemanda. Nokkrir skólar í Reykjavík hafa tekið upp verk- eða námsmöppur (portfolio) sem meginaðferð við námsmat. Slíkt mat felur m.a. í sér markmiðssetningu, skráningu á framförum og mat á árangri. Áhersla er lögð á að nemendur taki virkan þátt í að velja sýnishorn af verkefnum sem þeir eru ánægðir með. “(Anna Kristín Sigurðardóttir 2007)7
Ef Þessar hugmyndir Önnu um einstaklingsmiðun námsmats væru sameinaðar sjálfsmati, jafningjamati, mati á virðingu nemandans til kennslu, heimanáms og þáttöku nemandans væri komið námsmat sem ég myndi óska að notast við í minni kennslu.
Hvað er námsmat, til hvers er námsmat, hvað merkja þessi orð fyrir mér og hvað vil ég leggja áhersu á?
Í almennum hluta Aðalnámskrár grunnskólanna stendur að “Námsmat miðar að því að afla vitneskju um árangur skólastarfsins og hvernig einstökum nemendum eða hópum gengur að ná settum markmiðum” 8og einnig stendur “ megin tilgangur námsmats er því sá að afla upplýsinga sem hjálpa nemendum við námið, örva þá og hvetja þá til að leggja sig enn betur fram.”9 Mig langar helst til þess að kenna myndmennt í grunnskóla og því skiptir það miklu fyrir mig hvernig Aðalnámskrá grunnskólanna skilgreinir námsmat. Það sem ég get lesið úr þeim texta sem ég vitnaði í hér fyrir ofan er að námsmat reynir að finna út hvernig skólinn er að standa sig í að kenna nemendum sínum. Síðan er tilgangur þess geymdur í að finna leiðir til að einstaklingnum eða hópnum gangi betur. Með því að styðjast við hefðbundin próf sem gefa einkunnina 0 -10 er vissulega verið að finna út hvernig nemendum gengur að læra, þau eru jafnvel hvatt áfram með gulrótinni að fá 10 í prófinu. Tilgangurinn finnst mér þó sitja á hakanum. Með þessari aðferð tel ég þó hvorki að sé verið að afla nægilegra upplýsinga sem hjálpa nemendum við námið né örva þá og hvetja til að leggja sig betur fram. Sterkir nemendur fá litla örvun frá hefðbundnum prófum þar sem prófið er hannað þannig að það sé örvandi fyrir meðal nemanda og lökum nemendum finnst þeir brotnir niður þar sem prófið er of erfitt fyrir þá. Þar af leiðandi verður ekki mikil hvatnig úr þessu námsmati nema fyrir meðalnemendurna í bekknum. Ef nemendur eru metnir þannig að námsmatið sé lagað að einstaklingnum er mikið líklegra að nemandi örvist og leggi sig betur fram. Ferilmöppur eru góðar að því leiti. Þar fær nemandi tækifæri til þess að bæta sig jafnt og þétt út skólaárið og hann er ekki undir pressu að sýna fram á lærdóm sem fenginn er yfir alla önnina á 40 mínútum. Þær eru einnig góðar til þess að sýna foreldrum fram á að nemendur séu metnir út frá sjálfum sér. 10 (Tomlinson 2001:93) Námssamningar eru einnig sniðug lausn til þess að örva nemendur til þáttöku í skólastarfi. Þar ákveður nemandi í samvinnu við kennara ákveðna áætlun um hvað hann ætli að leggja á sig á fyrirfram ákveðnu tímabili. Þessi áætlun er miðuð við stuttan tíma, til dæmis viku. Foreldri kvittar í námssamninginn fyrir heimanám eins og við á og einnig kennari. Nemandinn metur svo sjálfur hvernig gekk að halda samninginn. 11 (Marý Linda Jóhannsdóttir 2007) Námssamninga er gott að meta samhliða ferilmöppu. Þeir þjálfa nemandann einnig til þess að setja sjálfum sér markmið og halda þeim. Þegar kemur að því að meta nám er einnig vert að hugsa til Fjölgreindakenningarinnar. Samkvæmt henni höfum við öll átta mismunandi greindir og erum mis sterk í þeim. Þessvegna ber að aðlaga skólastarf öllum þessum greindum. 12 Samkvæmt kenningunni tengist minni einnig greindunum og við munum hluti betur ef við lærum þá í tengslum við þá greind sem við erum sterk í . 13 (Armstrong 2001:124-5) Mér þykir mikilvægt að próf séu fjölbreytt og virki við flestar greindir. Í myndmenntartíma sem kenndi mælingu á hlutföllum mannslíkama gæti nemandi til dæmis valið um að meta nemanda með því að láta hann mæla manneskju eftir hlutföllum, lýsa því skriflega, ræða um hlutföll mannslíkamans vð aðra í bekknum, lesa texta um hlutföll mannslíkama og undirstrika aðalatriðin og semja sína eigin útskýringu á mælingum hlutfalla. Þarna myndi hann fá verkefni sem hæfði sinni greind. Nemandinn myndi því muna verkefnið betur. Afraksturinn færi síðan í ferilmöppuna í einu formi eða öðru.
Heimildarskrá
http://www.skemman.is/dspace/handle/1946/1875 bls 29
http://www.skemman.is/dspace/handle/1946/1875 bls 27
Tomlinson Carol Ann (2001) How to differentiaate instruction in mixed ability classroom. Virginia USA : ASCD bls 93
http://www.ismennt.is/vefir/fjarnogk/namsmatnogk/thkr/thkrist.htm
http://netla.khi.is/greinar/2007/010/prent/index.htm
Lilja M Jónsdóttir (1996) Skapandi skólastarf Reykjaík : Námsgagnastofnun.
http://netla.khi.is/greinar/2007/012/prent/index.htm
http://bella.mrn.stjr.is/utgafur/agalmennurhluti_2006.pdf
http://www.skemman.is/bitstream/1946/1040/1/Mar%C3%BD%20Linda%20J%C3%B3hannsd%C3%B3ttir.pdf bls 14
Armstrong Thomas (2001) Fjölgreindir í skolastofunni. Reykjavík : JPV útgáfa. Öll bókin.
Armstrong Thomas (2001) Fjölgreindir í skolastofunni. Reykjavík : JPV útgáfa. Bls 124-5
No comments:
Post a Comment